Art. 252 § 1. Kto bierze lub przetrzymuje zakładnika w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, instytucji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się, podlega karze pobawienia wolności od roku do lat 10.
Paragraf 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
Paragraf 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Paragraf 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1, kto odstąpił od zamiaru wymuszenia i zwolnił zakładnika.
Przewidziany w art. 252 typ przestępstwa wzięcia zakładnika nie był znany dotychczasowemu prawu. Przepis określa odpowiedzialność za wzięcie lub przetrzymywanie drugiej osoby w charakterze zakładnika w celu zmuszenia innych do spełnienia żądań sprawcy, uzależniającego dalsze losy ofiary od spełnienia wysuniętych żądań.
Bierze lub przetrzymuje – porywa inną osobę, pozbawiając ją wolności przez pewien okres; działanie może ograniczać się tylko do porwania i przekazania innej osobie w celu przetrzymywania, a także sprowadzać się do samego przetrzymywania.
Zmuszania może być skierowane przeciwko organowi państwowemu lub samorządowemu, instytucji, organizacji, osobie fizycznej, prawnej czy grupie osób.
Zmuszanie do określonego zachowania się – np. podstawienia samolotu w celu umożliwienia opuszczenia terytorium państwa, zwolnienia określone osoby czy grupy osób z więzienia.
Przestępstwo jest lex specialis w stosunku do wymuszenia rozbójniczego określonego w art. 282.
- 2 określa kwalifikowany typ przestępstwa ze względu na skutek w postaci śmierci człowieka lub jego ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Przepis nie wyjaśnia czy skutek ograniczony jest wyłącznie do zakładnika. Wydaje się, że nie. Umyślne pozbawienie życia zakładnika stanowi zbrodnię z art. 148 § 2. Karalne jest również przygotowanie do tego przestępstwa (§ 3).
Względem czynu podstawowego określonego w § 1, przepis § 4 przypomina pewna postać czynnego żalu, uchylającą karalność, gdy sprawca odstąpił od wymuszenia i zwolnił zakładnika. Nie dotyczy to typu kwalifikowanego.
Przepis nie wymaga dobrowolności odstąpienia. Może ono być dobrowolne lub stanowić wynik perswazji, stwierdzenia beznadziejności sytuacji itp.
Przestępstwo z art. 252 k.k. polega na wzięciu lub przetrzymywaniu zakładnika w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, instytucji, organizacji, osobie fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się.
Pojęcie „wzięcia zakładnika” należy rozumieć jako pozbawienie człowieka wolności połączone z groźbą spowodowania jego śmierci lub uszkodzenia ciała albo porównywalnej do tego krzywdy, jeżeli żądanie sprawcy nie zostanie spełnione.
Przestępstwo to jest podobnie skonstruowane do wymuszenia rozbójniczego (art. 282 k.k.), przy którym inny jest jednak cel działania sprawcy.
„Zmuszanie do określonego działania” może polegać np. na zmuszaniu do uwolnienia kogoś z więzienia albo do wygłoszenia oświadczenia określonej treści w TV.
Kwalifikowany typ tego przestępstwa zachodzi gdy następstwem wzięcia lub przetrzymywania zakładnika jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 252 § 2 k.k.).
Karalne jest również przygotowanie do tego przestępstwa (art.252 § 3 k.k.).
W § 4 art. 252 k.k. przewiduje się specyficzną postać czynnego żalu sprawcy dokonanego przestępstwa wzięcia zakładnika.
Mianowicie jeżeli sprawca taki odstąpił od zamiaru wymuszenia i zwolnił zakładnika (rozumie się, że dobrowolnie, chociaż przepis tego wyraźnie nie mówi) – nie podlega on karze. Przepis ten najwyraźniej daje pierwszeństwo ochronie życiu i zdrowi napastnika przed zasadą sprawiedliwości, wymagającej ukarania sprawcy dokonanego przestępstwa. Ma on umożliwić pertraktacje z porywaczem. Czynny żal i jego prawne konsekwencje nie dotyczą jednak kwalifikowanego typu przestępstwa.